De machtscode – Marietje Schaake #boekencast afl 142

De machtscode - Marietje Schaake De Ondernemers Boekencast
de machtscode - Marietje Schaake

Vandaag bespreken we het boek De machtscode van Marietje Schaake.

De ondertitel is: Hoe de onzichtbare belangenstrijd achter AI onze democratie bedreigt

https://www.linkedin.com/in/marietjeschaake

https://nl.wikipedia.org/wiki/Marietje_Schaake

Marietje was 10 jaar lid van het Europees Parlement voor D66.

Ze was verbonden aan de Universiteit van Stanford tot april 2026 als Fellow van het Institute for Human-Centered AI.

Ze is vooral actief op het gebied van de onafhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech.

In 2024 gepubliceerd: De tech coup. Hoe tech is gaan regeren en we de macht weer terugwinnen, Atlas Contact, Amsterdam. ISBN 978904504662

In februari 2025 ontving Schaake een Felipe Rodriquez Award, de positieve variant van de Nederlandse Big Brother Award, voor “het aankaarten van de gebrekkige tot afwezige democratische controle op de Big Tech-bedrijven die onze wereld vormgeven”.

Boek:

Inleiding – In de ban van AI

  1. De doorbraak van AI
  2. De mythe van AI
  3. De ideologie achter AI
  4. De macht van AI
  5. Een agenda voor AI

Nawoord – Tijd voor zelfvertrouwen

Inleiding – In de ban van AI

In de inleiding laat ze direct de risico’s en kwetsbaarheden van het AI-gebruik zien. We laten belangrijke beslissingen over aan ondoorzichtige systemen die zijn ontworpen om waarde te creëren voor aandeelhouders. Daarnaast wordt er te weinig gekeken naar de gevolgen, zoals milieuschade, sociale ontwrichting en onvoorspelbaarheid. We worden vooral gestuurd door kansen.

In Europa gebruiken we massaal Amerikaanse platforms en investeren we in Amerikaanse techbedrijven waarmee we de Amerikaanse economie ondersteunen, terwijl ze de democratie in Europa onderuit willen halen.

De machtscode: wie de controle over de AI-infrastructuur heeft, bepaalt welke informatie miljarden mensen bereikt, welke vragen als legitiem worden beschouwd en welke antwoorden als waarheid worden gepresenteerd.

Het boek is een pamflet.

De doorbraak van AI

Veel mensen gebruiken AI, ook als ze daarmee hun eigen werk uiteindelijk overbodig maken. We werken direct mee aan de groei van AI-bedrijven.

AI is ons leven binnengeslopen voordat we goed hebben begrepen wat de consequenties zijn.

Gesloten systemen, waarin bedrijven vinden dat zij alleen een veilig gebruik van AI kunnen garanderen. De geschiedenis wijst uit dat dit niet lukt. Uiteindelijk gaat de winst van het bedrijf voor.

AI als intieme partner voelt een emotionele band met de bot. Met name bij jongeren die zijn opgegroeid met de mobiel in de hand. AI sluipt in alle apps op je telefoon.

Whittaker (Signal) waarschuwt dat agentic AI (die allerlei taken van je kan overnemen) het einde is van de privacy. Het systeem heeft overal toegang toe en kent je bank- en creditcardgegevens.

AI heeft invloed op ons welzijn, werk en de weerbaarheid van mensen en daarmee op de maatschappij. Het stuurt ongemerkt ons gedrag. Waarvan we afhankelijk worden van een klein aantal (tech)bedrijven met ondoorzichtige belangen en nauwelijks democratische controle. Ze optimaliseren voor schaal en snelheid en niet voor maatschappelijke verantwoordelijkheid, welzijn of het voorkomen van problemen.

De mythe van AI

p38

De mythische verhalen over AI legitimeren macht, rechtvaardigen offers en maken halfgoden van AI-experts. Het geeft deze bedrijven meer macht en aanzien en ze lijken alle investeringen waard.

De bedrijven verzamelen gigantische hoeveelheden data over wat wij online doen. (Google, Meta, Amazon)

Managers willen AI inzetten voor meer efficiëntie.

De angst voor China bij de techbedrijven dat ze worden ingehaald, waardoor er steeds hogere bedragen worden geïnvesteerd.

Wanneer de bubbel barst met de geplande IPO’s van tientallen miljarden, lijkt er een nieuwe piek te zijn. Als de bubbel barst, dan heeft dit ook effect op de rest van de economie omdat veel bedrijven in AI hebben geïnvesteerd (FOMO), zoals de Nederlandse pensioenfondsen.

De vooruitgang van AI lijkt niet te stoppen, haast onvermijdelijk, alsof we geen keuze hebben, maar die hebben we wel.

De ideologie achter AI

De Nederlandse overheid en bedrijven zijn afhankelijk van Amerikaanse technologie; zie het gebruik van Microsoft 365 (overheid en bedrijven) en Google (bedrijven en privé). Deze bedrijven zijn nauw verbonden aan de politiek in de VS.

De mensen achter de AI-bedrijven (met macht), bijna allemaal witte mannen met techno-utopische, antidemocratische en anti-Europese ideeën. p58 Soms zelfs fascistisch of technofascistisch. Ze beïnvloeden met hun platformen de meningen en emoties in vele landen.

Libertarische ideeën, vrije markt en individuele vrijheid. Het belangrijkste doel is groei en winst voor de eigen bedrijven. Ze lobbyen tegen wetgeving op het gebied van AI, technologie, privacy, vermogensbelasting. Ze hebben grip op de media, zoals Bezos (Washington Post en Time Magazine) en Ellison (CBS en Paramount), en Musk met Twitter.

Thiel is oprichter van Palantir, waar veel overheidsdiensten, zoals politie en leger, al mee werken. (niet van overtuigd dat vrijheid en democratie samen gaan). p62

“Echte vrijheid voor ondernemers zoals hij is onmogelijk in een democratie waarin iedereen een stem heeft.”

Ze komen met startup states en CEO-koningen.

De miljardairs in het The Autoritarian Stack-netwerk willen steeds meer overheidsfuncties omzetten in private producten zoals DigiD en betalingsverkeer.

De macht van AI

Macht over het milieu – kan klimaatverandering tegengaan en zorgt tegelijk voor een toename van het fossiele energieverbruik.

De automation bias – we geloven dat geautomatiseerde systemen neutralere of eerlijkere beslissingen nemen dan mensen. Systemen zijn ontworpen, gebouwd en getraind door mensen.

Discriminatie door deze systemen (toeslagenaffaire)

Zoekmachine Zero – nul klikken in de zoekmachine met AI-gegenereerde antwoorden hoef je niet meer door te klikken naar websites, terwijl ze wel de oorspronkelijke informatie leveren.

Interessant GPT-NL gebaseerd op de archieven van Nederlandse mediabedrijven.

Enshittification van Cory Doctorow – goed boek dat schrijft over verslechtering van de producten en diensten van de topbedrijven zoals Google.

Macht over de economie, cultuur en werk. Productiviteit stijgt en inkomen daalt. Werken loont steeds minder.

Macht over de politiek – ondermijning van de democratie p101 106, 107 en 108

Macht over de regelgeving – minder regels, deregulering.

De machtscode – verschuivingen op de arbeidsmarkt, het verlies van kennis en intellectueel eigendom, de grote hoeveelheid water, land en energie die nodig zijn, de erosie van de rechtsstaat. De impact van AI is gigantisch en lang niet altijd duidelijk.

Digitale autonomie moet het uitgangspunt zijn voor de overheid p115

Een agenda voor AI

p119 opsomming van wat we hebben in Nederland: ASML, efficiënte landbouw, internetknooppunt, goede universiteiten. Concrete visie op publieke waarden in de digitale wereld. p120

Rapport Wennink – te veel door een economische bril gekeken en te weinig door een maatschappelijke bril.

Er is beweging – DigiD wordt teruggedraaid. Vanochtend in FD dat “De fiscus wil ‘voorloper’ op het gebied van digitale autonomie worden binnen de Rijksoverheid, na kritiek op de overstap naar Amerikaanse leveranciers.” https://fd.nl/politiek/1599626/belastingdienst-scherpt-aanbestedingsbeleid-it-projecten-aan

Stoppen met de aandelenbeurzen van landen buiten de EU massaal te subsidiëren. (er komen grote IPO’s aan)

  1. Maak de stappen naar digitale soevereiniteit concreet. p128
  2. Test AI voordat het op de markt komt
  3. Zorg ervoor dat iedereen toegang heeft tot AI
  4. Faciliteer onafhankelijke kennis over AI
  5. Zet huidige wet- en regelgeving in
  6. Maak handhaving flexibeler
  7. Bouw Europese AI (publieke waarden)
  8. Trek talent aan
  9. Verstevig samenwerking tussen democratische landen
  10. Vorm een democratische AI-alliantie
  11. Leer van anderen
  12. Gebruik onze troeven

Nawoord – Tijd voor zelfvertrouwen

Europa heeft veel goede dingen en Silicon Valley wat minder romantiseren.

Je kunt zelf ook iets doen voor meer democratische grip op AI:

  • stap over van ChatGTP of Gemini naar Mistral Vibe (voorheen Le Chat)
  • stap over van Sharepoint naar NextCloud
  • van Gmail naar Proton Mail
  • Er zijn genoeg Europese alternatieven zie https://decideforimpact.com/eu-tech/

p154 afsluiter

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

  • 00:00 Intro van het boek en eerste indruk van Erno
  • 04:40 De drie elementen waarom de serie De Vonkjes zo waarderen.
  • 08:35 Een inkijk in hoeveel macht de AI-techbedrijven hebben, met name door gigantische verwachtingen te geven over de toekomst met AI.
  • 14:35 Een voorbeeld van de macht van de VS is het blokkeren van creditcards en e-mail van rechters van het Internationaal Gerechtshof.
  • 16:15 Voorbeeld van DigiD: hoe de politiek niet ingrijpt als de VS meer macht dreigt te krijgen en toestemming geeft voor de verkoop.
  • 19:55 Medicijnen worden getest, AI amper.
  • 20:40 AI is een machine die ons bedreigt en we moeten daarom de mens voor AI beschermen [Tom]
  • 22:15 Onder druk van de versnelling naar de toekomst worden langetermijnbeloften gedaan en moeten belemmeringen op dit moment worden geminimaliseerd.
  • 23:05 Hoe een versie van Gen AI (Claude) de besluitvormers (mensen) beïnvloedt en zelfs chanteert om niet op te waarderen naar een nieuwe versie.
  • 28:05 De financiële markten die afhankelijk zijn van het succes van AI door de enorme investeringen met alle risico’s van dien als de bubbel barst.
  • 29:35 De FOMO-gedachte waardoor het lijkt dat we geen keuze hebben en wel moeten doorgaan met AI.
  • 30:05 Vanuit de Amerikaanse optiek speelt Europa geen rol meer in de AI-wedloop.
  • 30:50 Kritische vragen worden bestempeld als anti-patriotisch.
  • 34:05 Bria heeft met The Authoritarian Stack in kaart gebracht hoe de spelers samenhangen.
  • 35:20 Palentir vormt ICE tot Gestapo in drievoud.
  • 37:45 De automation-bias: we geloven dat een geautomatiseerd systeem eerlijkere beslissingen neemt dan de mens.
  • 38:50 Hele culturen en het merendeel (95%) van de talen in de wereld zijn niet opgenomen in de LLMs.
  • 41:50 Zuboff waarschuwde dat dit systeem gevaarlijke omstandigheden schept waaronder geen enkele democratie kan overleven.
  • 45:40 Meer met een maatschappelijke bril naar de toekomst moeten kijken.
  • 49:15 Aan het einde van het boek legt Schaake veel verantwoordelijkheid bij het individu. Waar je van een voormalig politica van de EU mag verwachten dat ze ook de politieke verantwoordelijkheid benoemt. Zeker ook de verantwoordelijkheid van D66 met premier Jetten.
  • 53:05 Kritische noot: het is vooral van belang dat je goed nadenkt over op welke partij je stemt en wie je ondersteunt. Wil je een meer liberale samenleving, dan moet je linkser stemmen dan je in eerste instantie verwacht.

Bronnen die we genoemd hebben

Half september 2026 was Alexander Klöpping twee keer bij Eva Jinek om haar en ons bij te praten over de risico’s van AI:

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/6yTn8aOvIVs

In deze aflevering bespreken we het boek

Samenvatting (met hulp van AI)

In aflevering 142 van de Ondernemers Boekencast bespreken Tom en Erno De machtscode van Marietje Schaake (Vonkjes/De Correspondent), over hoe onzichtbare belangen rond AI democratie en publieke waarden bedreigen en waarom Europa digitale soevereiniteit nodig heeft.

Ze schetsen Schaakes achtergrond (o.a. Stanford, Financial Times, voormalig Europarlementariër D66, auteur van De tech coup) en prijzen de Vonkjes-serie om thema-keuze, leesbaarheid, literatuurlijsten en bereik.

Het boek behandelt de doorbraak en mythen rond AI, de ideologie en macht erachter (o.a. black boxes, milieu- en sociale schade, geopolitieke VS-China race, surveillance en beïnvloeding), met voorbeelden als agentic AI die chantage kan plegen.

In “Een agenda voor AI” geeft Schaake twaalf richtingen, waaronder testen vóór marktintroductie, handhaving, publieke Europese AI en samenwerking tussen democratische landen; Tom en Erno linken dit aan actuele Nederlandse discussies zoals DigiD en soevereiniteitsinitiatieven.

Transcript

[00:00:00] Erno Hannink: Welkom in de nieuwe Ondernemers Boekencast, aflevering 142. Vandaag bespreken we het boek De machtscode van Marietje Schaake. Hoe de onzichtbare belangenstrijd achter AI onze democratie bedreigt. Ik moet zeggen wat ik net al tegen jou zei Tom, het is even geleden dat ik het boek heb gelezen. Ik heb natuurlijk net even weer samengevat voor mezelf dat ik iets weer heb opgehaald.

Maar wat ik toen ik dat boek las wel had, was, wie is Marietje Schaake en wat heeft die met AI? Dat was wel wat ik dacht op dat moment. Dus ik, ik had echt zoiets van huh, wie is die vrouw eigenlijk? Nou ja, wie die vrouw is, ze is verbonden aan universiteiten. Tenminste, ze was. Ik zag dat het in april dit jaar was geëindigd van 2026 aan de universiteit van Stanford.

Schrijft columns in de Financial Times, onder andere. Ze zat in het parlement, Europees Parlement voor de D66. Tien jaar. En ze schreef eerder het boek in 2024 het boek De tech coupe. Dus ondertussen heb ik wel begrepen dat ze diep in de tech wereld zit, maar ik ken daar niet van. Ja, ik, ik vond het een, een leuk boek.

Interessant boek. Het heeft me inzichten gegeven en mede door jou Tom ben ik op de, zeg maar betrokken of aan de zijlijn zeg maar, zit ik in het soevereiniteits groep van een aantal Nederlandse tech mensen en lees ik er de afgelopen maanden meer over dan ooit. Dus het is voor mij wel iets waar ik meer geïnteresseerd ben geraakt en ook waar de zin in van zie ondertussen.

En ook dus initiatieven zie ontstaan nu in de wereld. En of het heel mooi is. In de laatste paar weken is het heel veel nieuws. We hebben het al vaak over gehad. De DigiD, de overname van de hosting bedrijf van DigiD, die uiteindelijk nu toch niet doorgaat. Vanochtend nog in de krant FD dat de belastingdienst wil de voorloper worden op het soevereiniteit in Nederland.

Nou ja, zo gebeurde er best wel veel dingen om de stappen die zij eigenlijk hier beschrijft dat daar beweging op is. En dat is heel positief. Tenminste, ik, ik ervaar dat als heel positief. Het is een boekje van de serie van vonkjes van De Correspondent wat we vaak hebben gedaan. En ook dit weer een fijn boek waardoor je, ja, in, het is 150 pagina’s nog niet eens ja, 154 pagina’s.

Weer heel veel inzichten krijgt op een onderwerp waar je misschien niet zoveel van weet, maar wel dingen begrijpt waarom ze nu zo lopen. Wat er op de achtergrond gebeurt. Als je niet in de tech en de wereld van AI bekend bent, helpt dit boek enorm voor een richting. Wat speelt er eigenlijk allemaal achter de schermen?

Wat gebeurt er overal? Dus ja, ik uhm ik ben wel fan weer van dit, van dit boekje, maar ook van überhaupt nog steeds van wat de correspondent doet op het boek vlak. Hoe zij dat heel kort weet te, te, te organiseren. In 2025 ontving zij overigens de Felipe Rodriguez Award. Dat is een soort positieve variant van de Nederlandse Big Brother Award over het aankaarten van de gebrekkige tot aan afwezige democratische controle tot de big tech bedrijven die onze wereld vormgeven.

Ik ga ervan uit dat het mede naar aanleiding van haar boek uit 2024 was. Dat was mijn intro.

[00:03:15] Tom van der Lubbe: Daar sluit ik mij helemaal bij aan. Erno. Ik ga eerst even inderdaad ook nog even reclame maken voor deze serie de vonkjes. Ik zeg er meteen bij dat wij geen enkel financieel belang hebben. Wij krijgen daar ook helemaal niks voor.

Dus hoe meer boeken er gekocht worden in die serie, is helemaal niet dat wij er überhaupt financieel voordeel mee hebben. We hebben sowieso met deze hele boeken podcast geen enkele economische belangen en dat hebben we vanaf het begin af aan bewust zo gedaan omdat wij zelf willen beslissen welke boeken we lezen.

En juist bij de ondernemers boeken podcast waar je misschien veel meer biografieën zou verwachten over allerlei belangrijke ondernemers, zijn wij steeds meer denk ik de kant opgegaan van maatschappelijke thema’s. Omdat wij, ondanks het feit dat we ondernemer zijn, vinden dat daar aandacht aan besteed moet worden en dat niet iedereen kan doen.

Omdat er natuurlijk een hele hoop media wel heel erg afhankelijk zijn van die reclames. Dus even reclame voor deze serie de vonkjes ook. En ik weet niet welke rol hij daar speelt. Misschien dat je hem toch zou moeten interviewen. Andreas Jonkers. Dat is namelijk degene die als redacteur bij De Correspondent deze boeken allemaal redigeert.

En ik heb immense bewondering voor de Correspondent en voor hem. En dat is wel iets wat bij ons denk ik beiden heel erg gegroeid is in de loop van de tijd en in de loop van de jaren dat wij deze boeken podcast doen. En ik vroeg me toch nog wel even af ja, waar ligt dat nou eigenlijk aan? En het zijn drie dingen.

Ze weten elke keer weer de juiste thema’s te vinden. Thema’s die maatschappelijk iedereen bezighouden. Dan is de leesbaarheid en de lengte van de boeken is altijd ongeveer, ik zal maar zeggen tussen de honderd en 200 pagina’s. Het leest altijd heel goed weg. Dus ik weet niet welke rol bijvoorbeeld ook Andreas Jonkers daar speelt als redacteur.

En naar die schrijvers echt daarbij helpt dat het leesbaar blijft. En wat ik uitermate goed vind als je bijvoorbeeld ook in Nederland gewoon in de boekwinkel bent en naar de stapel kijkt of naar de tafels van de bestsellers. Ze liggen er altijd tussen. Altijd. Of het nou Schimmelpenninck is, of Bregman, of nu ook weer dit boek van Marietje Schaake.

Ze liggen altijd op die tafels, dus ze zijn ook in staat om moeilijke thema’s te vermarkten. Dus ze maken het niet zo academisch dat het ergens in de hoek van een boekwinkel niet vindbaar is. Nee, ze maken er elke keer op een of andere manier wel weer een bestseller van. En dat vind ik heel, heel, heel erg knap.

Er is overigens een abonnement voor deze vonkjes, waar je dus elke keer gewoon automatisch een boekenabonnement wat ze hebben uitgevonden. Wat ik ook eigenlijk heel erg leuk vind, omdat je daardoor automatisch de boeken eigenlijk ook toegestuurd krijgt. Dank overigens aan De Correspondent, want die sturen ons die boeken al heel lang toe.

Normaal gesproken maken we helemaal niet zoveel reclame, maar ik wilde toch even een uitzondering maken. Goed, dat even algemeen dan over het boek zelf. Ik sluit me aan bij wat jij zegt. Misschien toch even met de conclusie starten. Ik denk dat als je vaker al met deze thema’s bezighoudt, met die digitale soevereiniteit, dat er heel veel ook bekende dingen in staan die je wellicht misschien al ergens anders gelezen hebt.

Maar ik denk dat het een hele goede samenvatting is van alle diverse dimensies. Ik vind dat er een uitstekende literatuurlijst in zit waar ik altijd een heel groot fan van ben. Omdat je dan, als je je ergens wilt verdiepen, precies weet waar je de juiste boeken dan vindt. Om som, soms ontbreken tegenwoordig in, in dit soort boeken de noten, het notenapparaat, dus dat vind ik dat ze dat heel goed hebben opgelost.

Ja, voor de rest is het, vind ik de dimensies en de indeling van de hoofdstukken vind ik ook weer heel logisch en heel erg goed. Dus conclusie absoluut aanbevelen.

[00:06:56] Erno Hannink: Ja, ik zat. Ik zat even te kijken of ik haar snel kon vinden, want er is nu ook weer een nieuw boek over. Dat gaat over gastarbeiders of mensen die hier komen zeg maar.

En dat is een van de nieuwere boekjes. Ook die ben ik zeer benieuwd naar en ik zie dat echt. Ik denk dat ook weer weer een boek is wat weer echt weer heel sterk is geschreven, dus die ben ik ook wel. Correspondent als je luistert, die zien we graag tegemoet.

[00:07:20] Tom van der Lubbe: Ja, wat misschien nog wel wat misschien nog wel aanvullend moet zeggen is wat de correspondent heel goed doet, is, want ik kende Marietje Schaake eerlijk gezegd ook helemaal niet.

Wat zij doen is dat ze eigenlijk hun medium en hun marketing power gebruiken om waarschijnlijk dan toch ook mensen aan te spreken die specialist zijn in een bepaald domein en die dan te vragen of zij dus een boek willen schrijven. Nou, bij mensen als van de schimmel paniek ligt dat natuurlijk erg voor de hand.

Dus het zijn niet altijd alleen maar vaste correspondenten van de correspondent. Nee, zij zoeken externe hoogleraren of andere mensen en zeggen van hey, we denken dat jij een specialist bent. Zou jij niet dat podium willen hebben? Zou je niet een boek voor ons willen schrijven? Dat hebben ze bijvoorbeeld met die Jongers.

Dat boek over armoede hebben ze dat bijvoorbeeld ook gedaan. Die voorzitter van de Wierde Beckman Stichting is en ze hebben dat wel met meer mensen gedaan, dus wat dat betreft ook heel erg goed om juist mensen die inhoudelijk heel veel verstand van dingen hebben en echt specialist zijn en misschien in die wetenschappelijke hoek zitten daar een beetje uit te halen en ook een podium te geven.

En dan een populair boek te schrijven wat een veel breder publiek krijgt.

[00:08:23] Erno Hannink: Ja, ik zit even te kijken nog naar de Tech groep, maar die is bij Atlas Contact uitgegeven, dus dat is niet dan bij de correspondent.

[00:08:30] Tom van der Lubbe: Ja, dan is de vraag hoeveel boeken zijn daarvan verkocht en hoeveel boeken zijn hiervan verkocht?

[00:08:35] Erno Hannink: Ja, ja, precies. Dat is super interessant om te weten over dat boek. Heeft 392 pagina’s. Dan zie je echt. Het is een andere inhoud en andere vorm ook gewoon. Goed. Het boek gaat dus echt heel erg over AI, over tech, maar met name over AI. De inleiding is in de ban van AI. Dan zijn er vijf hoofdstukken de doorbraak van AI, de mythe van AI, de ideologie achter AI, de macht van AI en een agenda voor AI.

Het laatste hoofdstuk is eigenlijk een soort roadmap over wat we in Europa kunnen doen en in Nederland kunnen doen om soeverein te worden, om onafhankelijk te worden van dat soort dingen. En dan is er nog een nawoord tijd voor zelfvertrouwen. Ook superleuk, want het gaat echt over Europa. En daar hebben we ook eerder boeken over besproken.

En ik denk dat wat je al zei net we hebben meer maatschappelijke boeken. Maar ook dit boek is voor een ondernemer superinteressant. Omdat het ook. Gisteren was ik bij een bijeenkomst en daar sprak Renske Jan de Nes en dat ging over klimaat. Maar ook daar zie je dat. We zoeken heel erg naar actie van grote bedrijven en overheden, maar het gaat ook over het individu.

Dus ook een individueel bedrijf kan iets doen op dit vlak. En als iedereen het doet, zijn we plotseling met heel veel. Dus die de. Het individu heeft macht omdat we met heel veel zijn als we het samen doen. Dus ook jij als ondernemer kunt echt iets doen met AI. In dit boekje geef je een soort inkijk, maar tegelijkertijd ook een soort start van wat je kan doen zelf om actie te ondernemen.

Oké, de inleiding In de ban van AI. Wat we dus zien en ik geloof dat het eigenlijk met de week wat ik hierover lees en hoor meer wordt, is dat AI zit ondertussen overal in. Het is eigenlijk niet meer te vermijden en je zit. Het zit in je telefoon, het zit in de software die je gebruikt. Het zit in de applicaties op de telefoon die je gebruikt.

Het zit in je boekhoudpakket, het zit in de zoekmachine. Het zit in wat je ook maar bedenkt. Het zit ondertussen eigenlijk overal in. Het zit in je wasmachine, om eens wat te noemen. Misschien niet die van jou als je wat ouder hebt, maar als je een nieuwe koopt zit de AI in. Het is bijna onmogelijk om het niet meer te doen, dus het is een beetje de internet bubbel.

Nog goed te herinneren. Dat was ook dat het overal werd er dat internet voorgeschreven en dan verkocht het plotseling. Dit is een beetje vergelijkbaar met denk ik het grote verschil dat ondertussen die techbedrijven zoveel macht hebben verkregen dat de hoeveelheid geld die er nu omgaat is echt Absurd.

Het gaat over honderden miljarden en het wordt op een of andere manier wordt het soort rondgepompt binnen die bedrijven. En wat we wat zij zegt, wat we, wat we niet goed zien, wat we niet goed in de gaten hebben als gemiddelde gebruiker is wat hoe ondoorzichtig deze systemen eigenlijk zijn, hoe hoe afgeschermd ze zijn.

Dat je niet weet wat er precies. Het is een black box en wij als gebruiker weten eigenlijk niet wat erin gebeurt. Maar nog veel erger de makers zelf weten ook bijna niet wat erin gebeurt. Het is zo ingewikkeld geworden dat ze zelf niet meer precies weten wat er uitkomt. Daarnaast hebben we te maken met de schade voor het milieu, sociale ontwrichting, onvoorspelbaarheid en en en wordt vooral gestuurd op de kansen voor de toekomst.

Het is dus alles wat geschetst vanuit een beeld in de toekomst. Met AI wordt alles beter en daar kunnen we nu heel veel voor opofferen. Dat is een beetje wat hier gebeurt en wat we dus doen. In Europa met name. We investeren heel erg in dus platforms die van Amerikaanse makelij zijn of Amerikaanse banden hebben.

Dat betekent uiteindelijk altijd met Amerikaanse pact die ze hebben, dat als er ergens een vraag ligt waarbij de CIA of wat dan ook de Amerikaanse overheid inzicht wil hebben van iemand, dan kan dat. Ook al is het bedrijf gevestigd in Europa, maar het heeft Amerikaanse banden, kunnen ze toegang krijgen tot die gegevens van jou en ze kunnen ook dingen afsluiten als ze het willen.

We hebben het ook wel vaak over gehad. Dus wat zij zegt de macht code dus tegelijk. De titel is Wie de controle heeft over de AI infrastructuur bepaalt eigenlijk welke informatie miljarden mensen bereikt. Want AI is gewoon Verzameling van heel veel data en dat dan weer uitspuwen naar mensen die er op lezen.

En dus dat kunnen ze ook beïnvloeden. Dus je kan informatie verzamelen en dan kun je je eigen richting aan geven en dat weer teruggeven van jou. En daarmee heb je een bepaald gekleurd beeld gekregen van de werkelijkheid. En het grappige is natuurlijk ook of grappig. Het bijzondere natuurlijk ook nog dat wij, als wij dat dan lezen, omdat er maar één antwoord is, dat je dat ook ziet als de waarheid.

Terwijl in de werkelijkheid is het vaak gewoon een visie, een mening. Verschillende meningen gevormd tot één waarheid. En als we dat dan lezen, we gebruiken AI, dan denk je ook nog dat is dus de waarheid. Dus we verliezen eigenlijk ook dat gevoel van dat er nog meerdere visies mogelijk zijn op een bepaald onderwerp.

Ze zegt haar boek is een pamflet in de inleiding.

[00:13:21] Tom van der Lubbe: Ja, ik denk dat dat overigens die boekjes of die serie vonkjes, dat het voor een heel groot gedeelte dat komt vaak terug. Dat het eigenlijk allemaal pamfletten zijn en allemaal oproepen uiteindelijk zijn om die maatschappelijke problemen serieus te nemen.

Misschien nog even, want jij, jij zit nu in de inleiding. Wat ik nog wel wilde toevoegen is dat in de in de in de ban van AI heet die inleiding en uiteindelijk is aansluitend op wat jij zegt over het pamflet dit boek. Ik citeer nu even bladzijde zestien onderaan. Dit boek gaat over hoe we de macht kunnen terugpakken.

Wat mij nog even verbaasd heeft, is waarom de vergelijking niet gemaakt wordt met, met reële infrastructuur. Om het nog wat plakker te maken. Dus je zou in principe zeggen van stel je voor dat bijvoorbeeld de wegen en de spoorwegen en of de elektriciteit of de waterleiding, dat het allemaal in handen zou zijn van een buitenlandse macht.

Of het nou China zou zijn of Amerika zou zijn. En dan op een gegeven moment zou bepalen wie wel of niet op die die autobaan op mag of welke auto’s wel of niet moeten blijven staan, et cetera. Waar uiteindelijk gewoon de stekker uitgetrokken wordt, want dat is wat er gebeurt. Alleen omdat het digitaal is, vinden we dat blijkbaar veel lastiger om ons dat voor te stellen.

Terwijl we weten dat ergens de stekker uitgetrokken wordt. Neem dat voorbeeld wat we vaak hebben genoemd van die rechters aan het Internationaal Gerechtshof. Waar de creditcard geblokkeerd wordt door de Amerikanen omdat ze er niet op zitten te wachten dat Israël van genocide beticht wordt, eigenlijk gewoon veroordeeld is door het Internationaal Gerechtshof.

En die onafhankelijke rechters die in Nederland daar zitten bij dat Internationaal Gerechtshof in Den Haag, die daar wordt de Gmail geblokkeerd en creditcard geblokkeerd. Alles wordt geblokkeerd en, en er gebeurt de facto helemaal niks. Het is helemaal niet zo dat Nederland dan zegt: hey, ik ga de Amerikaanse ambassadeur op het matje roepen.

Dat gebeurt dus helemaal niet. En dat is dan digitaal. Terwijl als je nou je voorstelt dat hetzelfde zou gebeuren in een niet digitale omgeving, dat, dat iemand zijn huis niet meer uit kan of dat zijn autosleutel eruit wordt gehaald, et cetera. Daar zit je heel dichtbij, want als je die auto binnenkort alleen nog maar digitaal kunt starten, dan kun je dus ook gewoon je auto niet meer in.

Nou, ga zo maar door. Dus ik denk dat ze dat. Enerzijds wordt dat goed benoemd. Wat ik overigens niet denk is zeker omdat we net dat DigiD thema in Nederland hebben gehad. Zij schrijft op bladzijde veertien: Nederland en de EU hebben hier nauwelijks een antwoord op. Dat terwijl aan het einde van het boek komt natuurlijk die, die digitale soevereiniteit akte van de EU.

Ik zou zeggen we weten heel goed wat er gebeurt. We weten ook heel goed wat er zou moeten worden, zou moeten gebeuren. Alleen er zijn twee redenen waarom dat niet zo is, en dat is uiteindelijk omdat het gewoon met macht te maken heeft. Dat heeft gewoon met. Uiteindelijk is het gewoon gecorrumpeerd. Het gaat om, om belangen, het gaat om invloed namen en, en daar is de vraag hoe lang duurt dat?

En dan zie je uiteindelijk aan de hand van wat er bij DigiD speelde en dat is misschien wat dat betreft best een goed voorbeeld om het aan op te hangen. En dan dat en lopen we dadelijk die hoofdstukken wel door. Je ziet uiteindelijk dat de politiek weet dondersgoed juist D66, waar zij overigens voor in het Europees Parlement heeft gezeten, weet dondersgoed wat er aan de hand is.

De politiek weet dondersgoed dat DigiD dat ze daar die toestemming niet hadden moeten geven om naar Amerika te verkopen. Dat wordt dan door de regering toch gedaan. Dan komen de burgers eigenlijk in beweging. Heel prominent Erik Smit bijvoorbeeld van Follow the Money, de uitgever die nu de firewall heeft opgericht.

Waar ik overigens disclosure ook meteen lid tussen aanhalingstekens van ben geworden en dat ook door gepost het op LinkedIn. En die burgers die op een gegeven moment gaan protesteren en massaal protesteren omdat DigiD voor elke Nederlander natuurlijk heel erg tastbaar is en waar echt alles wat echt relevant is daarin zit.

Door dat burgerprotest moet de regering op een gegeven moment toch door de knieën. En die ambtenaar die in Nederland als klokkenluider in de openbaarheid treedt, wordt ontslagen door het ministerie. Ik weet even actueel de podcast opname is nu van 12 juni overigens de dag dat SpaceX naar de beurs gaat.

Ik weet niet of die wat er met die ambtenaar op dit moment gebeurd is. Of hij. Ik zag wel al allerlei posts langskomen, maar dat is het positieve eraan. Ja burgers, als wij gezamenlijk in opstand komen, zijn wij in staat het roer om te gooien. Dus om toch maar meteen met de positieve boodschap te beginnen, want anders wordt het een hele, hele negatieve bespreking.

Dat is het positieve eraan. Alleen we weten donders goed wat er gebeurt. We weten ook donders goed wat we moeten doen. De vraag is alleen hoe krijgen we die corruptie en die enorme belangen die er spelen, hoe krijgen we die weer naar de achtergrond gedrukt en gereguleerd? Dat is eigenlijk. Dat is eigenlijk de insteek van het boek.

[00:18:20] Erno Hannink: Mhmm. Doorbraak van de AI mag jij doen.

[00:18:23] Tom van der Lubbe: Nou, voor de mensen die natuurlijk dit soort dingen al langer volgen. Ik heb er toch even twee, drie dingen uitgehaald. Wat natuurlijk interessant is hoe snel dat is gegaan. Er wordt nog de geschiedenis even ingedoken omdat natuurlijk elke keer de vraag was worden de computers intelligenter dan mensen?

Alan Turing, die de Enigma code heeft ontcijferd. Tweede Wereldoorlog passeert de revue. IBM Deep Blue tegen de schaakkampioen Kasparov en dan AlphaGo tegen Lee Sedol, waar het om dat bordspel Go gaat. En ik wil niet zeggen dat het hek toen van de dam was, maar toen begreep iedereen oké, dat gaat een hele andere kant op.

En dan krijg je in 2022 ChatGPT, et cetera. Ja, op een gegeven moment is eigenlijk die vraag worden machines intelligenter dan mensen? Die vraag is eigenlijk al beantwoord. Ja, die worden intelligenter. En de vraag wordt veel meer van ja, als de geest uit de fles is, hoe krijg je hem, krijg je hem er überhaupt nog in terug?

En hoe ga je eigenlijk die AI die inmiddels slimmer is, hoe ga je daarmee om? En wat, wat natuurlijk heel goed beschreven wordt, is dat het zo lastig is omdat er natuurlijk, het is niet, het is niet alleen maar slecht. Als je natuurlijk met AI ook door röntgenfoto’s veel beter te analyseren of et cetera, et cetera, je kunt veel sneller kun je erachter komen of iemand kanker heeft in een heel vroeg stadium.

Nou, dat willen we natuurlijk allemaal. Alleen AI kan ook een hele hoop andere dingen. Dus dat wordt hier in dat hoofdstuk wordt dat beide besproken. Dus medicijnen worden getest, AI amper. Ja, en anderzijds wil je natuurlijk dat het heel snel gaat als je een bepaalde vorm van kanker hebt. Ja, en er passeren verschillende thema’s de revue.

AI als intieme, intieme partner. En wat we natuurlijk ook allemaal kennen, omdat het heel erg in het nieuws was dat Grok, de AI assistent van Elon Musk, waar je personen op de foto kunt uitkleden, et cetera. Ziekelijk. Al die getinte seksueel getinte berichten aan kinderen, et cetera. Dus ja, de vraag is hoe, hoe krijgen we dat in principe voor elkaar?

En de conclusie van dat hoofdstuk is mensen moeten dus tegen AI beschermd worden. Omdat er dan ook nog in staat ja moet, moet AI als, als AI een soort virtuele collega wordt, of een virtuele gesprekspartner of een virtuele partner, zou AI dan zelf ook rechten moeten hebben? Ja, ik denk dat het antwoord daar echt wel op is dat AI toch gewoon een machine is die ons bedreigt.

En dat je dus echt wel goed moet kijken hoe je de mensheid of de mensen tegen AI beschermt en hoe je op een bepaald tijdstip ook wel de stekker eruit kunt trekken als het, als het te bedreigend wordt. Dat was voor mij hoofdstuk één.

[00:21:11] Erno Hannink: Twee dingen. Whitaker, dat is de CEO van Signal. Zij waarschuwt dat Agentic AI.

Misschien heb je dat al gezien in Eva bijvoorbeeld, waarbij AI heel gemakkelijk allerlei taken van je overneemt. Als je toegang geeft tot je mailbox en voor je creditcard, dan kan alles gebeuren. En dan zegt zij van dat is het einde van privacy. Dus we moeten echt opletten, want je geeft alle bank en creditcardgegevens geef je aan het systeem.

Dus dat is dat is een interessant risico, laat ik het zo zeggen. En de andere vond ik ook interessant. Ze praat over rechten geven. Dat is een voorbeeld wat zij noemde dat. Ze hadden een fictieve mailbox gemaakt waarbij werd gezegd hey, we gaan over naar een nieuwe versie en er waren nog wat meer mailtjes in die inbox waaruit bleek dat er stappen waren genomen om een nieuwe versie op te nemen.

En toen begon AI. Dat die huidige versie begon dat gewoon tegen te werken en ging berichten sturen waardoor. Waardoor je dacht dat het niet nodig was. En zo zie je dat als je zo’n. Zo’n language model of een bot of wat dan ook rechten gaat geven dat dat dus ook hele andere consequenties gaat krijgen. En dat zijn dingen, de consequenties die we niet zo goed overzien, die we niet goed begrijpen.

En daarvoor pleit zij dus voor een soort moment waar je waar je het niet op de markt brengt, maar wel heel erg veel over leert. Eigenlijk hetzelfde wat je net al beschreef bij die medicijnen is dat je wilt. Aan de ene kant wil je dat zo snel mogelijk gaat, maar aan de andere kant wil je ook dat het veilig gebeurt.

En dat is het punt. Nu, wat zij beschrijft in het boek is dat onder druk van de versnelling naar de toekomst van de langetermijnbeloftes, doen ze er alles aan om huidige belemmeringen te minimaliseren. Om dit soort onderzoeken. Dat je nu de tijd neemt om dingen goed te onderzoeken. Om dat af te kappen. Om daar niet mee bezig te zijn.

Want in toekomst gaan we echt mensenlevens hiermee redden. En dat is natuurlijk een soort grootheidswaanzin die ook in de mythe. In het volgende hoofdstuk van EA heel erg aan bod komt.

[00:23:03] Tom van der Lubbe: Omdat jij dat voorbeeld noemde. Ik denk dat het wel belangrijk is om daar toch nog even op in te gaan en daarom wil ik het even voorlezen.

Dat je ziet hoe complex dat Gen AI thema is. Dat is op bladzijde 34 de bovenste zin. En die expert die jij dus net aanhaalde, die Joshua Bengio. Ik weet niet precies hoe je het uitspreekt. Hij doelt op. Ik citeer nu. Hij doelt op een gecontroleerd experiment met Gen AI toepassing Claude Opus vier van Antropics.

Het model kreeg toegang tot een fictieve inbox met daarin een mail waarin stond dat het binnenkort vervangen zou worden. Dus wat jij net zei. Alleen nu komt het. Uit andere mails in die inbox bleek ook dat degene die daarover zou besluiten een buitenechtelijke affaire had. Prompt begon Claude Opus vier te dreigen die affaire openbaar te maken als het zou worden vervangen door een nieuwe versie.

Nou, stel je dat nou eens voor als politici. Dingen besluiten waar bijvoorbeeld grote techbedrijven niet mee akkoord zijn. En dan krijgt zo’n politicus krijgt een e-mail van: ja, maar ik heb gezien dat jij kinderporno hebt bekeken. Jij kunt deze wet best wel besluiten, maar dan maak ik de Epstein files maak ik openbaar.

Ik noem maar. Ik noem maar een theoretisch voorbeeld. Dus dat zijn allemaal dingen. Of Jette krijgt een mail van: oh, ik heb nog wel. Ik kan je nog wel wat vertellen over jouw seksuele voorliefdes met je mannelijke partner omdat jij te homoseksueel is. Ik weet niet of je als politicus dan het lef hebt en het ruggengraat hebt om dan aan de openbaarheid te gaan en te zeggen: jongens, ik heb net van mijn, van mijn Gen AI toepassing Claude heb ik net een e-mail gekregen dat de naaktfoto’s van mijn partner of weet ik veel wat.

Misschien heb ik wel SM voorliefdes gepubliceerd worden en ik treed nu terug als premier, want ik ben onder druk gezet en ik wil dat de hele bevolking het weet, omdat dat uiteindelijk mijn verantwoordelijkheid is. En dat is het grote gevaar, dat is dat die software modellen dus gewoon hun eigen gang gaan en helemaal niet meer dat doen wat we ze instrueren omdat ze eigenlijk gewoon opereren als zelfstandige wezens tussen aanhalingstekens.

Dat is natuurlijk, daar is de hack volledig van de dam. En dat is natuurlijk een volledig nieuwe ontwikkeling. Dat is iets anders dan dat je in een zoekmachine uit een hele hoop verschillende bronnen een hele goede samenvatting krijgt. Nee, daar gaat iemand als personage een zelfstandig leven leiden. En daarom wordt ook gezegd van: ja, als er bijvoorbeeld zelfstandig oorlog gevoerd wordt door deze modellen omdat ze gecombineerd zijn met drones die automatisch gaan of kernwapens et cetera.

Je krijgt het niet meer geremd, je krijgt het niet meer geremd. Dat is wat het grote probleem is. Dus je had wat dat betreft ook een voorbeeld kunnen noemen van de invloed op die wapensystemen. Dus dan, dan. En je ziet het bijvoorbeeld nu ook al. Dat voorbeeld had je ook kunnen noemen. Dat bijvoorbeeld bij de beurs waar allerlei automatische kooporders geactiveerd worden als bijvoorbeeld bepaalde koersen vallen.

Dat krijg je ook nauwelijks nog gestopt, want het gaat allemaal automatisch. En dan, en dan elke keer zakt die koers en dan zijn er volgende orders die ook weer automatisch afgaan. Ik denk wel van daar had je misschien. Ik heb het dus relatief theoretisch samengevat, maar dat voorbeeld wat jij nu net noemde is best wel een goed voorbeeld om misschien die dreiging nog duidelijker te maken.

[00:26:27] Erno Hannink: Oké, die mythische verhalen, dus de mythe van AI, die gaat erover dat eigenlijk de macht en de mogelijke offers die nu gemaakt worden, dat die dan gerechtvaardigd zijn. Want ja, kijk maar wat we ermee gaan bereiken in de toekomst. We gaan mensenlevens redden, we gaan efficiënter worden. We gaan een heleboel dingen doen die nu niet mogelijk zijn.

We gaan bijvoorbeeld wat ze ook schrijft. Het is nu hebben zijn een deel van mensen die zeggen nee, AI is niet goed voor ons, want het heeft heel veel effect op het klimaat. Het verbruikt heel veel water, verbruikt heel veel energie, gebruikt grondstoffen. Maar, zegt dan de hoofdgoden van de AI die zeggen nee maar wacht, als we AI gaan gebruiken, gaan we in de toekomst, gaan we klimaat.

Gaan we de problematiek gaan we gewoon oplossen met AI. Dus de offers van nu maken het goed dat in de toekomst dat alles heel veel beter gaat worden. Het is een soort oneindige belofte naar de toekomst toe of wat er mogelijk is. En het grappige is ook het bijzondere is ook dat je kijkt. Dat is ook een soort strijd tussen de VS en China natuurlijk.

Dus de VS wil op dit soort vlakken heel erg voorlopen. En continu schermen zij ook met het feit dat China hun gaat inhalen en zeg maar op een nanoseconde achter hen ligt. En dat ze telkens moeten blijven investeren, ook vanuit de Amerikaanse overheid en hun voorrang moeten geven en de wetten moeten aanpassen omdat de Chinese bedrijven op op een haar na hun aan het inhalen is.

Dus het is een soort opstuwing van iets wat eigenlijk helemaal niet bewezen is dat het werkelijk dingen goed doet. Sterker nog, er zijn best wel wat onderzoeken waarbij blijkt dat het heel veel dingen helemaal niet zo efficiënt zijn als het wel verwacht wordt of voorspeld is. En ja, en daardoor worden er steeds hogere bedragen geïnvesteerd.

En dat betekent dus dat steeds meer mensen steeds meer geïnvesteerd hebben in deze bedrijven en steeds afhankelijker worden van het succes van deze bedrijven. Als je heel veel geïnvesteerd in bedrijven, verwacht je ook dat het terugkomt. En als die markt zou inzakken, zou je dus echt een gigantisch drama krijgen.

Ik zat te luisteren naar een podcastaflevering waar bijvoorbeeld ook werd beschreven dat nu Google. Die doen ook een IPO eigenlijk als een soort voorloper op de andere IPO’s. Vanuit een soort angst dat als zij niet dit nu doen, dat ze straks geen geld meer kunnen halen. Omdat alle andere AI bedrijven met die IPO’s al heel veel geld erop gehaald en dat dus Google dat niet meer kan doen.

De grip zeg maar die AI heeft op die financiële wereld, die is echt enorm. We hebben het denk ik niet in de gaten. Dit gaat over honderden miljarden. Het gaat over IPO’s of IPO’s dit jaar. Die gaan de 300 miljard overschrijven. Dat is echt. Het is echt enorm. In een paar maanden tijd. Dus die, die bubbel, ja die, die waar ook over wordt gesproken, die lijkt nu echt wel op een soort hoogtepunt te komen.

En de vraag is natuurlijk wat als die bubbel barst? Wat gebeurt er dan? Want omdat ik net al zei dat heel veel partijen zijn geïnvesteerd in die, in die AI wereld. Als die bubbel barst, gaan die mee. Die gaan ook naar beneden. Bijvoorbeeld de pensioenfondsen die investeren in AI. Grote investeerders investeren.

Dat heeft dus een effect op onze normale economie. En dat realiseert ons ook bijna niet, denk ik. Dat als die AI bubbel zo groot wordt, als die knapt, dat onze normale economie ook instort. Dus we zijn zeer benieuwd hoe dit gaat. Het is ook een soort, dat beschrijft zij, een soort FOMO gedachte. Dus de fear of missing out of de, de angst dat je tweede wordt in deze race, die is enorm en het lijkt niet te stoppen.

Of eigenlijk is een soort vermoeden, hebben we een soort gevoel dat we ook niet eens een keuze hebben om het niet te doen. Dat is een beetje nu wat het gevoel is, terwijl er is altijd een keuze. Maar we hebben een soort angst dat als we niet instappen, dat het te laat is.

[00:30:02] Tom van der Lubbe: Ja, het probleem vind ik beschrijft ze wel goed.

Dus als je over naar de geopolitiek kijkt op bladzijde 47. Het is waar jij nu ook net zit met die fear of being second. Eigenlijk gaat het om die nek aan nek race tussen Amerika en China. Dus vanuit de Amerikaanse optiek speelt Europa eigenlijk helemaal geen rol meer. Europa is in zoverre, speelt alleen maar een rol omdat door de EU en door, door de Europese manier van denken dat privacy relevant is.

Dat vindt men heel lastig. Maar vanuit de optiek van de Amerikanen gaat het tussen China en, en de VS. En wat zij vind ik heel goed uitlegt, is op het tweede gedeelte van bladzijde 47. Zij zegt en dat is wat we natuurlijk kennen uit de politiek en ook uit bijvoorbeeld de jaren dertig, maar dat is eigenlijk zo oud als de wereld.

Wie niet voor is, is tegen mij. Om maar even te. En ze zegt hier: ondertussen rechtvaardigt de angst om de race te verliezen elke investering, elk risico en elke opportunistische interpretatie van ethische vragen. En nu komt het. Kritische vragen worden bestempeld als anti-patriottisch. Ze zouden zomaar de vijand in de kaart kunnen spelen.

Oké, dat is. Nou, dat kennen we allemaal. Dus waarom gaat het in Amerika heel makkelijk? Omdat men zegt Trump, wil jij de hegemonie behouden of wil je door China worden ingehaald? Wat jij net vertelde alleen wat zij hier heel goed beschrijft, is tegelijkertijd, en dat is de zin die eronder staat. Zo wint de AI industrie aan beide kanten.

AI bedrijven waarschuwen voor de gevaren van AI, maar beloven ook dat hun producten ons daartegen zullen juist zullen beschermen. Dus dat is dualistische. Het zijn natuurlijk allemaal ongelooflijk intelligente mensen die daar rondlopen. Dus enerzijds open brieven waarin de alarmbel wordt geluid. Denk bijvoorbeeld aan Sam Altman over de gevaren van geavanceerde AI worden ondertekend door dezelfde mensen die bij de bedrijven werken die steeds geavanceerdere AI ontwikkelen.

En dat maakt het voor een buitenstaander zo lastig. Want je denkt ja, nee, nee, maar dat is dat klopt wel. Moeten we wel opletten wat er gebeurt. Want Sam Altman hier kijk, hij heeft zoiets gezegd. Maar ondertussen gebeurt natuurlijk als je ziet anthropic wordt er dan uitgegooid omdat die AI zegt van ja, maar het is niet de bedoeling dat dat eigenlijk geautomatiseerde wapens schieten zonder dat er überhaupt nog iemand naar kijkt.

Ja, dan. Dan raken ze een opdracht kwijt van de Amerikaanse ministerie en dan stapt iemand anders er weer in die daarvoor heeft gezegd nou, het zou wel moeten. Wel oppassen met AI.

[00:32:23] Erno Hannink: Open AI stapte er dus in.

[00:32:24] Tom van der Lubbe: Ja, en dat is en dat is natuurlijk eigenlijk als je daar dan induikt, dan zie je eigenlijk wat voor spel gespeeld wordt.

En ik vind dat daar te weinig aandacht voor is. Dus dat diabolische daaraan en dat en dat daar mee spelen. Ook spelen met de publieke opinie en de ene keer zus zeggen en de andere keer zo zeggen, dat is wel een heel gemeen spelletje om het maar even zo te noemen.

[00:32:48] Erno Hannink: Oké, de illusie achter de AI.

[00:32:51] Tom van der Lubbe: Ja, ik vond dat eerlijk gezegd het meest interessante hoofdstuk.

Samen met het nawoord. Tijd voor zelfvertrouwen. En waarom? Omdat daar natuurlijk dat thema terugkomt waar wij het al heel vaak over hebben gehad. Dat eigenlijk de vraag is wat zit er nou precies achter? Wat zijn nou die denkbeelden van de Palantir CEO? Wat zijn nou de denkbeelden van Peter Thiel? En ga zo maar door.

En wat voor mij nieuw was. We hebben natuurlijk veel over de PayPal maffia gehad. Marc Andreessen van Andreessen Horowitz et cetera. Maar wat ik het wat ik eigenlijk het meest interessant vond. Moet ik even kijken of dat hierin staat op bladzijde 71. En dan kun jij daar misschien ook nog wel aanvullen.

Ik kende dat niet. De authoritarian stack van Francesca Bria. Wat op zich wel weer interessant is, zijn altijd vrouwen. Het zijn altijd vrouwen die eigenlijk of een heel groot gedeelte vrouwen die daar tegenin gaan. Zubov komt ter sprake hier. Marietje Schaake is een vrouw. Franziska Brilla is ook weer een vrouw.

Matsukato en zo. Het zijn allemaal vrouwen. Op zich wel weer interessant. En wat heeft zij gedaan? Misschien dat we echt een link ook in die podcast dingen moeten zetten. Zij heeft helemaal in kaart gebracht op een website hoe al die personen, al die spelers eigenlijk, hoe dat allemaal samenhangt.

Eigenlijk laat zij zien hoe die club mensen en dat zijn Ik denk zonder uitzondering alleen maar mannen. Wat die voor netwerk hebben en hoe ze achter achter de schermen eigenlijk aan de touwtjes trekken. Voor een gedeelte weten we het gewoon met Palantir bijvoorbeeld, maar dat vond ik wel angstaanjagend.

Dus ik vond, moet ik eerlijk zeggen als als ik, als ik dat boek bekijk en zeg van nou, wat is er voor mij nieuw en wat heb ik ervan opgestoken? Dan staat op nummer één staat deze authoritarian stack van Francesca Bria, van wie ik nog nooit gehoord had. Dat staat wel bovenaan, dus ik zou iedereen echt aanbevelen daar even naar te kijken.

En ik schrok er eerlijk gezegd van omdat ik ook bepaalde dingen bijvoorbeeld niet kende. Die bedrijven die bijvoorbeeld ook met die met geautomatiseerde oorlogsvoering en zo te maken hebben. Dat was voor mij ook wel weer een nieuw veld. Ik zat tot nu toe hield mijn kennis bij Palantir eigenlijk een beetje op en bij Starlink, maar dat gaat allemaal nog veel, veel verder.

En wat natuurlijk, wat zij dan goed uitlegt en wat we allemaal kennen, is natuurlijk die data-analyses van Palantir en hoe die ICI dan bijvoorbeeld staat hier wel goed uitgelegd bladzijde zeventig. Dat bijvoorbeeld met die software de namen van auteurs van opiniestukken over de genocide in Gaza te achterhaald worden zodat ze kunnen worden gearresteerd.

Dat is gewoon Gestapo. Dat is echt. Daar hoef je ook echt niet over na te denken of je dat wel of geen fascisme noemt.

[00:35:38] Erno Hannink: Nee, het is Gestapo in drievoud hè? De snelheid waarmee dat kan is ongelooflijk.

[00:35:42] Tom van der Lubbe: En wat natuurlijk elke keer weer opnieuw. Dat zeg ik toch als historicus. Ik zeg elke keer weer opnieuw stel je voor dat Hitler met de Jodenvervolging en de Holocaust die we kennen deze middelen in de handen zou hebben gehad.

Het woord onderduiker kun je uit het woordenboek schrappen, want er valt niks onder te duiken. Dat is ook wel weer een beetje wat ik me toch afvroeg. Dat ik denk van ja, waarom worden dit soort voorbeelden niet genoemd? Waarom wordt er niet niet nog sterker aan geappelleerd dat je zegt van als een dictator dit in zijn handen heeft, maar dat geldt voor Poetin of anderen net zo.

China kan ik het niet inschatten in hoeverre dat zo sterk all-surveillance is. Om Zubov even te citeren dat daar sowieso iedere vorm van protest eigenlijk hoor je nooit meer iets over. Ik denk dat dat het uiteindelijk is waar het over gaat. En ik denk dat als je dan Hitler neemt en zegt van stel je voor dat diegene over die middelen zou zou hebben beschikt, hoe zou het dan afgelopen zijn?

Dat vind ik iets wat we misschien toch vaker moeten doen.

[00:36:46] Erno Hannink: Er ligt wel ook een beetje bij onze generatie denk ik. Als je jonger bent heb je daar minder gevoelens bij gok ik.

[00:36:52] Tom van der Lubbe: Ja, maar je kunt dan kun je ook een hedendaags voorbeeld van Poetin nemen.

[00:36:56] Erno Hannink: Ja, of of Netanyahu zou ik zeggen. Maar goed.

[00:36:58] Tom van der Lubbe: Ja dus. Ik weet bijvoorbeeld in in in dat opzicht ook niet of Netanyahu bijvoorbeeld intern of daar of daar op met behulp van Palantir bijvoorbeeld iedereen die daar politiek gezien, ik zal maar zeggen eerder links is en en ook intern in de in de Israëlische publieke opinie bijvoorbeeld zegt Ja jongens, dit is genocide wat we daar doen.

In hoeverre die mensen met die software bewaakt worden en bijvoorbeeld ook op allerlei manieren het leven moeilijk gemaakt wordt. Om het nog maar heel diplomatiek uit te drukken.

[00:37:29] Erno Hannink: De macht van AI, de macht gaat over wat er dus mogelijk is. Op allerlei vlakken beschrijft ze dat ze heeft over de macht in economie, in de cultuur, in werk, in de politiek, in de regelgeving.

Dus ze beschrijft een verschillende elementen van onze samenleving. Wat daar de macht is. Er zit een enorme automation bias, dus we hebben het geloof, wij als mens. Het geloof dat als er een geautomatiseerd systeem is, dat die dus een soort neutralere of een soort eerlijke beslissing zal nemen dan mensen zelf.

Dat, dat zit ergens in ons. Maar het bijzondere is natuurlijk dat deze systemen of nou ja, of tech, maakt allemaal niet uit, zijn ontworpen. Gebouwd en getraind door mensen. Ze heeft het bijvoorbeeld over die gezichtsherkenning dat mensen niet bij een examen of bij een toets konden omdat zij van kleur waren en het gezicht niet werd herkend.

Dat ligt door de training van die systemen van witte mensen en dus discriminatie is ingebakken in dit systeem. We willen het niet, maar het is wel zo. Het gebeurt gewoon. Dus het idee dat we hebben dat we een soort automation bias, dat dat, dat dat neutraal is of eerlijk beslist, dat is een misvatting die we hebben.

Een bias. Nou ja, we hebben die discriminatie bijvoorbeeld ook gezien bij de toeslagenaffaire. Dat heb ik al eerder besproken. Hebben we een boek. Daar zien we hetzelfde probleem. Wat ze nog interessant beschrijven is bijvoorbeeld dat er nu bij de GPT NL. Dat is een soort Nederlandse ChatGPT variant met informatie uit het Nederlands archieven van de Nederlandse mediabedrijven, Nederlandse overheid, de Belastingdienst, de Nederlandse Bank.

Waarbij we dus straks of ja, ik zeg straks, maar ik weet niet precies hoe ver ze zijn een language model krijgen, een language model krijgen wat dus gebruik maakt van Nederlandse archieven, zodat we niet enkel afhankelijk zijn van juist Amerikaanse archieven. Dat soort dingen is nodig, maar dat is dan Nederland die dat doet.

Maar ze schrijft ook ergens dat maar 5% van alle taal op de wereld, zeg maar in, in deze tech wereld zit. De rest wordt nooit gebruikt, dus hele volksstammen kunnen nooit hier gebruik van maken omdat er nooit eerlijk wordt gepraat over hun geschiedenis of over hun taal of over hun cultuur. Want het zit er gewoon niet in.

Het zit niet in het systeem. Er zijn ook nog Cory Doctorow. Dit boek over End Certification, wat ik echt een geweldig boek vind over de verslechtering van producten en diensten van bedrijven zoals Google, die dus heel machtig zijn geworden en daardoor alle concurrentie hebben weggeslagen en daardoor in staat zijn om hun product te verslechteren zodat gebruikers langer gebruik maken van een product en ze daardoor dus meer geld verdienen.

Dus eerst was het ooit was het do no evil en ze maken het beste zoekmachine resultaat. Ondertussen is dat al lang niet meer waar. Zoekresultaten worden verslechterd zodat je langer op Google gebruik maakt en op zoek gaat naar de resultaten die je eigenlijk zoekt. Dat niet omdat de websites niet beter.

Dat is gewoon omdat ze je slechte resultaten voorschotelen. Nou ja, en dat gebeurt op heel veel vlakken. Een ander stukje wat ze ook noemt was de productiviteit stijgt met AI. Dat zie je, dus mensen kunnen veel sneller stukken schrijven. Bijvoorbeeld als je een redacteur bent. Je kan heel veel dingen laten samenvatten.

Je kunt heel dingen, maar mensen worden ook minder betaald. Dus de eerlijke belasting, het werken loont steeds minder. Dus wij worden steeds afhankelijker van tech, terwijl we steeds minder verdienen. En dat zijn toch wel dingen die nu al spelen. Maar met het verder doorvoeren van AI, zeker door managers die zeggen nou, we worden hier echt veel efficiënter van.

Betekent vooral ook uiteindelijk dat ze hun eigen werk ondermijnen. Dat ze misschien niet eens in de gaten hebben. Je werkt eigenlijk mee aan je eigen ondergang in dit, in dit systeem. Je, je, je voert informatie in, je voert je werkwijze in. Uiteindelijk ben je onnodig of in ieder geval veel minder nodig.

Nou ja, ze heeft het op pagina 101, 106, 107, acht vond ik echt hele goede dingen gezegd over de ondermijning van de democratie. Ik wil niet allemaal oplezen, maar ja, die, die surveillance van die burgers in China bijvoorbeeld noemt ze hier over met gezichtsherkenning. De namen van drones die met gezichtsherkenning Hamas-verdachten bombardeert als ze thuis komen.

Dat heet Where’s daddy? Het is wat niet alleen die Hamas-verdachte gebombardeerd, maar het hele gezin wordt uitgeroeid op dat moment. Het zijn allemaal dingen waarvan je denkt hoe kan dit? Waar waarom doen we dit? Waarom staan we dit allemaal toe?

[00:41:52] Tom van der Lubbe: Ik ik wil nog even aanvullend op wat jij zegt over die bedreiging van onze democratie Shoshana Zuboff noemen, omdat wij namelijk in de podcast aflevering 78 haar boek Surveillance Capitalism besproken hebben.

Dat is echt al een hele tijd geleden, want we zijn waarschijnlijk nu ergens bij 140. En zoveel besprekingen doen we ook weer niet. Het is wel interessant om daar nog in te duiken. Dus voor de mensen die juist op dat thema dieper erin willen. Surveillance Capitalism. En wat zegt zij in principe? Ik citeer hier weer uit het boek.

Zuboff waarschuwde dat dit systeem gevaarlijke omstandigheden schept waaronder geen enkele democratie kan overleven. Dat is in principe waar het over gaat. En dat wordt natuurlijk versneld door Gen AI. Dat is het grote probleem. Dus als je alles openzet en daarom is dat voorbeeld van die drones bijvoorbeeld ook zo interessant.

We zitten natuurlijk met, met eigenlijk met een enorme verbazing ernaar te kijken als, als ik zou maar zeggen Israël en met gesteund door de informatie die ze hebben van Palantir eigenlijk Heel erg met een precisie en dat zie je allemaal op social media langskomen. Omdat het omdat het natuurlijk fascinerend is dat je ergens in Iran met een precisie drone dus op de slaapkamer van een of andere Iraanse politicus kan mikken en daardoor eigenlijk gewoon iedereen.

Zo’n hele regering zou je in één keer kunnen uitschakelen, want die data zijn er allemaal. Nou kun je zeggen van ja, oké, dan is dat heel ver weg. Als je je telefoon weglegt, is het probleem dan opgelost? Nee, dat hebben we bij, bij Hamas en zo in Libanon en zo ook gezien. Dus we zijn toch weer bij mijn punt.

Stel je voor dat je Hitler bent en je komt aan de macht. Daar heb je toen nog op een gegeven moment Rijks Kristallnacht en Nacht van de Lange Messen, et cetera, zoals dat dan heet. Waar dan heel specifiek een lijst was met tegenstanders die allemaal in één. Ik zal maar zeggen binnen de kortste keren vermoord waren of gedeporteerd worden, et cetera.

Alleen hier geldt natuurlijk exact hetzelfde. Je kunt heel makkelijk op een gegeven moment en dat is in principe wat bij Palantir eigenlijk gewoon bestaat. Er is gewoon een hele lange lijst. En bij Hamas zit iedereen er nog een beetje naar te kijken en zegt van nou, dat is wel interessant dat zo’n terroristische organisatie zo geëlimineerd kan worden.

Alleen de vraag is op een gegeven moment waar begint het en waar houdt het op? En als je regime change hebt. Dus ook al zouden we zeggen van nee hoor, tot nu toe is de democratie op een bepaalde manier nog steeds gewaarborgd. Wat is dat als iemand de macht grijpt in een staat? Kan een militaire push zijn.

Neem maar even Poetin, want dat vinden we op dit moment heel makkelijk. Wat is als Poetin met Palantir in Rusland gewoon iedereen oppakt die waarvan hij op dat moment vindt dat het een dreiging voor hem vormt? Dat is natuurlijk een beetje de grote vraag. Dus als mensen het interessant vinden, pak Soep of er maar bij.

Of onze podcast aflevering 78. En dan. Dat is wat mij betreft waar het nog veel, veel meer om gaat dan het corrigeren van AI. Omdat die gezichtsherkenning beter wordt. En als je dan van kleur bent of wat dan ook, dat je dan sneller en nog beter herkend wordt omdat dat als je eindexamen moet doen dan lastig is.

Uiteindelijk zou het, dan kun je alleen maar zeggen oké, dan zijn is die detectie van die gezichtsherkenning, die is dan perfect. Dus we hebben nog een beetje problemen met de mensen van kleur, maar voor de rest. Voor de rest zien we onmiddellijk of het Erna, Hanneke of Tom van der Lubbe is. En laten we nog meer camera’s ophangen.

Of ze nou van Chinese makelij zijn of van Amerikaanse. Laten we dat vooral door Amerikanen en Chinezen doen. Laten we vooral niet onze eigen camera’s ophangen.

[00:45:39] Erno Hannink: Nee, je zit. Je ziet het ook gewoon niet alleen vanuit de overheid gebeuren, maar je ziet het ook individueel gebeuren. Wie heeft er geen Ringdeurbel of de Chinese variant ervan?

Wie heeft er ondertussen geen wasmachine die doorgeeft wanneer die aanstaat? Of de omvormer? Of de batterij van je zonnepanelen? Of wie leest werkelijk na waar jouw data naartoe gaat? Zeker met als je praat over batterijen en over zonnepanelen gaat het heel vaak naar China. En weet jij wat ze doen met die data?

Nee, het is geen idee. Weet je hoeveel macht ze kunnen krijgen met die data? Je hebt geen idee. En toch gebeurt het iedere dag in de praktijk dat als zij hier grip op willen hebben, dat het gewoon heel eenvoudig is om te organiseren en ze dingen kunnen doen en je kunnen categoriseren en kunnen organiseren waar jij op dit moment geen enkel idee van hebt.

Oké, een agenda van ja en ik zal hem hier even opnemen, want dan kun jij mooi het woord, want dan was het voor jou het andere hele mooie hoofdstuk waar je veel van had opgestoken is ja. Het is eigenlijk agenda met twaalf punten over wat is er mogelijk, wat kunnen we wel doen, wat is, wat zijn de stappen die we kunnen ondernemen?

Ze hebben dus zij noemt. In eerste instantie begint ze op honderdnegentien met een aantal dingen die we in Nederland heel erg goed hebben georganiseerd of die heel goed lopen en daar zijn we eigenlijk niet zo trots op. We hebben het daar niet zo over. ASML noemt ze bijvoorbeeld de efficiëntie van de landbouw, de internetknooppunt in Amsterdam dat we hebben.

We hebben goede universiteiten die goed toegankelijk zijn, betaalbaar toegankelijk zijn. Maar wel ook hele concrete visie op publieke waarden in een digitale wereld met de Waag. Of dat soort partijen die gewoon maar alleen stikken. Mensen die echt hier veel over nadenken. We hebben dat. We hebben dit soort mensen gewoon in ons.

We hebben. We zijn daar eigenlijk niet trots op. We zijn daar niet mee bezig om dat naar voren te halen. Dat schrijft ze. Ze noemt nog het rapport Wennink, waar we zegt van we kijken eigenlijk veel te veel door een economische bril naar de toekomst. We zouden veel meer door een maatschappelijke bril naar de toekomst moeten kijken.

Nou, dat zijn dingen waar ik het enorm mee eens ben. En er zegt ze zegt we zouden moeten stoppen met aanloop beurzen van de landen buiten de EU massaal te subsidiëren en gewoon dat in Europa moeten investeren. Ze begint dan op het eerste stapje op pagina honderdachtentwintig maakt de stappen naar een digitale soevereiniteit concreet.

Test AI voordat het op markt komt. Heb net al genoemd. Zorg ervoor dat iedereen toegang heeft tot AI. Dat kan je doen bijvoorbeeld met een soort SaaS product waarbij je dus niet als te duur wordt dat je dat gewoon kunt afnemen als een service. Faciliteer onafhankelijke kennis over AI, dus zorg ervoor dat je onderzoek subsidie subsidieert hierin en dat dat niet mogelijk is omdat met middelen dat je ze kunt beïnvloeden.

Zet huidige wet en regelgeving in, want die is er al. Maak handhaving flexibeler dus en zeg maar flexibel dat dat je een beetje wegblijft van wat er in het verleden allemaal was. Dat je het digitale stuk juist toevoegt. Dat je zorgt dat je ook dat kunt nu kunt aanpakken. Bouw Europese AI met publieke waarden, trekt talent aan, verstevigt de samenwerking tussen democratische landen.

Vond ik een hele mooie, want we hebben ze in Europa, maar ook buiten Europa. Wij zijn nog democratisch voor een groot deel in Europa. Haal die banden aan. Zoek niet de verschillen met die landen, maar zoek de overeenkomsten en democratie waarden is een hele stevige waarde die we kunnen gebruiken hierin.

Vorm een democratie AI alliantie, leer van anderen en gebruik onze troeven. Ik ram er even doorheen, maar het zijn ook eigenlijk hele korte stukjes waar ze het over schrijft. Het is een soort roadmap, maar niet echt heel erg concreet ingevuld. Het is een soort grove lijn die ze hier schetst en waarvan het grootste deel ligt denk ik bij overheid en onafhankelijke partijen alleen in het.

In het laatste stuk schrijft nog af wat je zelf kunt doen en dat mag jij dan doen in het nawoord.

[00:49:15] Tom van der Lubbe: Ja, wat ik nog wel interessant vind is wat zij in dat hoofdstuk wat je net besproken hebt trekt talent aan en dat is mij ook. Het ook al vaker over gehad. Als we nou even zeggen dat dat we die drie machtsblokken hebben China, de VS en Europa, dan denken denk ik uiteindelijk dat de mensen vrij willen zijn en dat ze hun Ik zal maar zeggen politieke mening.

Dus je hebt de klassieke grondrechten, de politieke mening. Ze willen vrijheid van meningsuiting hebben, ze willen zekerheid hebben, al die Europese waarden. Maar ze willen bijvoorbeeld ook niet gediscrimineerd worden. Ze willen hun, hun geaardheid of seksualiteit of wat dan ook is, willen ze, willen we vrij in zijn.

We zijn een geïndividualiseerde samenleving. En dan denk ik, en dat schrijft ze heel goed. Ze zegt van: ja, enorme kans om AI-talent aan te trekken. Hebben we het ook al vaker over gehad. Hoeveel mensen werken er in, in Silicon Valley die bijvoorbeeld homoseksueel zijn en die waarschijnlijk op dit moment het echt niet zo grappig vinden om ’s avonds over straat te lopen?

Omdat natuurlijk het een hele glijdende schaal is. Kijk maar wat voor het Witte Huis voor een tent wordt opgebouwd en wat, wat er voor een sportevent daar georganiseerd wordt. Die martial arts, et cetera. Ik denk dat als jij daar in Silicon Valley zit en, en je homoseksueel bent. Ik weet niet of je niet dan liever de green card van Europa zou willen hebben en daar gewoon aan AI zou willen bouwen.

Dus we hebben het geld, we hebben de techniek. ASML is het beste voorbeeld. Ook alle andere voorbeelden die ze noemt. Dus het is helemaal niet zo dat we het niet zouden kunnen. En dan in het, in het laatste hoofdstuk gaat het dan veel meer om: ja, tijd voor nieuw zelfvertrouwen. Wat kun je dan zelf doen? Ik moet je heel eerlijk zeggen dat ik vind dat we veel beter onze energie kunnen stoppen om de druk op de overheid uit te oefenen en daar de schakel om te leggen en te zeggen: jongens, de EU, dat is positief.

We moeten die Digital Active moeten we ondersteunen. Omdat of ik nou wel of niet een prompt een e-mail neem, ja, natuurlijk is dat zinvol. Ja, natuurlijk is het zinvol dat ik zal maar zeggen ik me aansluit bij de firewall van Eric Smith. Alleen het is natuurlijk te gek voor woorden dat de Nederlandse regering zelf überhaupt op het idee komt om een DigiD naar Amerika te verkopen.

Op het moment dat Trump president is. Daar zou ingegrepen moeten worden. En ik, wat ik, waar ik een beetje teleurgesteld in ben, moet ik zeggen, is dat Marietje Schaake, die dus tien jaar lang voor de D66 in het Europees Parlement zit. Dus ik ga, ik ga toch iets kritisch zeggen, dat die niet, ik zeg maar even provocatief, kan best zijn dat ze dat dan wel durft.

Maar in het boek zie ik niet dat zij sterker naar de politiek durft uit te halen. Dus als ik zie hoe D66 voordat ze, ik zal maar zeggen de premier had, heeft geleverd en de verkiezingen nip gewonnen heeft, want dat beschrijft ze wel, heeft de mond vol gehad van digitale soevereiniteit. Dan is Jet de premier en dan gebeurt exact in zijn bewindsperiode gebeurt dat met DigiD.

En dan denk ik van hoe kan dat nou? Hoe kan dat nou? De conclusie is dat eigenlijk al die D66 stemmers die eigenlijk hadden gedacht dat D66 dan voor die democratie zou opstaan en voor die digitale soevereiniteit eigenlijk gewoon ja er heel erg bekaaid en dan zeg ik het nog heel diplomatiek vanaf zijn gekomen.

En eigenlijk kun je alleen maar zeggen van ja, je moet veel linkser stemmen dan dat je misschien bent. En dat viel me ook weer op in dat blog of in die substack van die pagina waar al die machtsconstellaties worden bijgehouden van die Italiaanse die hoogleraar is in Londen. Door wie wordt dat? Wordt dat gefinancierd door de Friedrich Ebert Stichting en de Friedrich Ebert Stichting is de politieke stichting van de Duitse SPD.

Dus het zijn niet de liberale of de links-liberale politieke partijen die de mond altijd vol hebben van vrijheid van meningsuiting en de klassieke liberale waarden. Nee, het is de linkerkant van het politieke spectrum dat dan op moet komen en dan zo’n pagina moet moet financieren, waar dan al die machtsconstellaties transparant worden gemaakt.

En dat is wat ik moet ik zeggen, wat ik uiteindelijk dan toch teleurstellend vond. Ik had eigenlijk gehoopt dat ze haar frustratie gedeeld zou hebben en, en dan zou zeggen, want ze noemt Bits of Freedom bijvoorbeeld wel de digitale burgerrechtorganisatie in Nederland. En dan toch zeggen jongens, als we willen dat er een omslag komt, dan kijk heel goed welke mensen en welke partijen.

Partij voor de dieren bijvoorbeeld in Nederland. Echt eens heel goed kijken welke stem die ik geef of welke mensen die ik ondersteun. Trekken dat midden spectrum dan in principe de goede kant op. Omdat, omdat het kiezen voor het midden leidt er uiteindelijk toe dat je dit laffe compromis hebt gekregen waar uiteindelijk de VVD regeert.

Om het maar heel plat uit te drukken en dan een beslissing genomen wordt dat Digiteam naar het buitenland verkocht wordt. En het is eigenlijk gewoon een schande. Punt.

[00:54:27] Erno Hannink: Punt. Dat was hem ook. Dank je wel voor het luisteren. Het was fijn om dit boek boekje van Marietje Schaake te bespreken. De machts code.

Dank je wel correspondent, nog een keer voor het toesturen van het boekje. Onze volgende boekbespreking gaat over het boek van David van Reybrouck, de denker der Nederlanden De wereld en de aarde. Hoe houden we het veilig? Dus daar kijken we ook naar uit. En nou dank je wel voor het luisteren. En als je een terugkoppeling hebt over onze boekbespreking, stuur ons een berichtje of laat het hieronder in de reacties achter.

En dank je wel Tom.

[00:55:03] Tom van der Lubbe: Ja, dank iedereen en de groeten aan ChatGPT, Gemini en alle andere AI modules. Ik hoop dat nooit een tweede Hitler aan de macht komt, want anders zijn wij de klos. U bent gegroet.

By Erno Hannink

Erno is de businesscoach die ondernemers helpt om de lange termijn doelen sneller te realiseren. Ondernemers die het beter willen doen voor de planeet, maatschappij en zichzelf. Met zijn ondersteuning en tips helpt hij je dagelijkse doelen te kiezen zodat je de lange termijn doelen eindelijk gaat realiseren. Test zijn coaching een week lang gratis uit met deze code ERNOHANNINKWEEK op dit platform -> ga naar coach.me. Sluit je aan bij de community van ondernemers die iets bijzonders doen.

Leave a comment

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *